CISG

Bài phỏng vấn của CISG-Brazil với ông Luca Castellani (cán bộ pháp lý UNCITRAL)

Tác giả: CISG-Brazil

Dịch giả: Lê Trần Đức Huy

Hiệu đính: Nguyễn Thế Đức Tâm

Nguồn: http://cisgw3.law.pace.edu/cisg/biblio/castellani2.html


  1. Lợi ích của một nước đang phát triển khi tham gia CISG
  2. Ảnh hưởng của việc thừa nhận rộng rãi CISG tại Trung Quốc
  3. Kế hoạch sửa đổi hoặc cập nhật CISG
  4. Các bước cần thực hiện để đảm bảo tính chất quốc tế của CISG
  5. Kinh nghiệm áp dụng CISG trong hệ thống thông luật (Common law) và dân luật (Civil law)
  6. Sử dụng hiệu quả CISG như là luật áp dụng trong các hợp đồng mua bán hàng hóa

Luga Castellani là cán bộ pháp lý tại Ban Thư ký Ủy ban của Liên hợp quốc về Luật Thương mại Quốc tế (UNCITRAL), nơi ông là thư ký Tổ Công tác IV (Thương mại Điện tử) và được giao nhiệm vụ thúc đẩy việc thông qua và giải thích thống nhất các văn bản của UNCITRAL liên quan đến mua bán hàng hóa và thương mại điện tử. Các quan điểm thể hiện trong bài viết này là quan điểm cá nhân của Luga Castellani và không nhất thiết phản ánh quan điểm của Liên hợp quốc.

  1. Một nước đang phát triển như Brazil có thể đạt được lợi ích gì từ việc tham gia CISG? Từ kinh nghiệm của mình, ông có cho rằng việc tham gia CISG sẽ làm giảm các chi phí giao dịch một cách hiệu quả và mang lại sự chắc chắn cao hơn hay không?

Rất nhiều lợi ích có thể đạt được khi tham gia CISG. Điều này càng đúng đối với các nước đang phát triển. Ví dụ, CISG cân bằng lợi ích giữa nhà xuất khẩu với nhà nhập khẩu, trong khi luật quốc gia thường không đạt được sự cân bằng như thế. Hơn nữa, các quy định của CISG phù hợp với nhiều loại hàng hóa khác nhau, từ hàng thông dụng đến máy móc hiện đại. Bởi vì Brazil đang thay đổi mô hình thương mại theo hướng tăng cường xuất khẩu các loại hàng hóa có giá trị cao, sự linh hoạt của CISG có thể hỗ trợ cho xu hướng này. Hơn nữa, một vấn đề thực tế là khi soạn thảo điều khoản chọn luật áp dụng, mỗi bên trong hợp đồng đều muốn chọn luật của nước mình. Kết quả là luật của nước thứ ba thường được chọn. Trong trường hợp đó, nếu tranh chấp xảy ra, các bên sẽ tốn chi phí đáng kể để nghiên cứu và xác định nội dung của luật được chọn. CISG là một lựa chọn trung lập và dễ dàng được các bên chấp nhận. Ngoài ra, một số lượng lớn các bình luận và án lệ có sẵn về CISG, thường là miễn phí, cũng giúp việc phân tích pháp lý và áp dụng CISG trở nên đơn giản với chi phí hợp lý cho tất cả mọi người.

Về việc giảm các chi phí giao dịch, tôi muốn tập trung vào trường hợp mà các bên không chọn luật áp dụng. Điều này xảy ra khá thường xuyên khi sự tư vấn pháp lý bị hạn chế, ví dụ như trường hợp của các doanh nghiệp vừa và nhỏ. Trong trường hợp này, sự không rõ ràng về luật áp dụng (có thể thay đổi tùy thuộc vào hệ thuộc luật Tòa án) không giúp các bên có quan điểm rõ ràng trong giai đoạn tiền tố tụng. Vì thế, bên yếu thế thường phải chấp nhận các yêu cầu của bên mạnh hơn hoặc từ bỏ vụ kiện vì thiếu nguồn lực cần thiết. Nguồn lực này không chỉ bao gồm các chi phí kiện tụng mà còn là thiệt hại tài chính xảy ra do sự không chắc chắn về số tiền và hàng hóa tranh chấp. Nếu CISG được áp dụng cho hợp đồng, phân tích pháp lý của vụ án thường nhanh chóng và dễ dàng hơn so với khi áp dụng luật quốc gia được các quy tắc của tư pháp quốc tế dẫn chiếu đến. Điều này cũng có thể làm tăng khả năng hòa giải, vốn là một lựa chọn tốt trong kinh doanh.

  1. Trung Quốc đang trở thành một trong các đối tác thương mại lớn nhất của Brazil. Theo đó: (a) – CISG được sử dụng thường xuyên như thế nào trong các hợp đồng thương mại quốc tế với các đối tác Trung Quốc? (b) – Bởi vì Trung Quốc có một hệ thống pháp luật đặc thù, ông có cho rằng việc lựa chọn CISG như là luật áp dụng trong các hợp đồng mua bán hàng hóa quốc tế với các đối tác Trung Quốc sẽ mang lại sự chắc chắn cao hơn cho các doanh nghiệp Brazil?

Trung Quốc là một trong các Quốc gia ủng hộ CISG ngay từ những ngày đầu và càng tăng cường sự ủng hộ này trong nhiều năm qua. Quả thật, CISG được xem là thành công bước đầu của quá trình cải cách luật thương mại trong khuôn khổ “Chính sách cải cách và mở cửa”, và nó cũng đã tạo ảnh hưởng đáng kể đến luật hợp đồng nội địa của Trung Quốc. Các bản án, quyết định từ Trung Quốc liên quan đến việc áp dụng CISG, đặc biệt là các phán quyết trọng tài, được công bố thường xuyên, đồng thời các học giả cũng luôn quan tâm đến việc nghiên cứu và giảng dạy CISG. Sự ủng hộ của Trung Quốc đối với CISG có thể là một yếu tố quan trọng để Nhật Bản quyết định tham gia CISG; và gần đây, nó cũng được ghi nhận là lý do chính để các luật sư Hoa Kỳ áp dụng CISG – và vì thế, tìm hiểu về CISG – thay vì loại trừ việc áp dụng CISG.

Tôi không nghi ngờ gì việc các doanh nghiệp Brazil sẽ được lợi khi áp dụng CISG: đừng quên rằng, trong khi các Quốc gia có thể nội luật hóa các điều khoản của CISG một cách dễ dàng, bản thân CISG còn đặt ra nghĩa vụ giải thích thống nhất Công ước phù hợp với tính chất đa quốc gia của nó, điều không xuất hiện trong luật nội địa.

Hơn nữa, theo ý kiến của tôi, một lợi ích khác cũng cần được xem xét: các doanh nghiệp Brazil và Trung Quốc đều đang mở rộng rất nhanh các hoạt động thương mại và đầu tư tại các Quốc gia đang phát triển, đặc biệt là tại khu vực Nam châu Phi, và có thể sẽ được lợi khi các Quốc gia này tiếp nhận luật thương mại hiện đại. Việc tham gia CISG là bước đầu tiên và rất quan trọng trong xu hướng đó. Tôi thật sự mong muốn rằng Brazil và Trung Quốc sẽ nỗ lực hỗ trợ cho mục tiêu này, vì lợi ích của tất cả các bên liên quan.

  1. Thưa ông, có bất kỳ kế hoạch sửa đổi hay cập nhật CISG nào hay không, trong bối cảnh công nghệ phát triển, đặc biệt là các giao dịch thương mại điện tử ngày càng gia tăng?

Áp dụng CISG trong môi trường điện tử đã được Tổ Công tác UNCITRAL về Thương mại Điện tử nghiên cứu và họ kết luận rằng, nhìn chung, các quy định của CISG phù hợp với cả hợp đồng truyền thống lẫn hợp đồng được giao kết bằng các phương tiện điện tử (xem thêm: UN Docs. A/CN.9/484, đoạn 94 ff., và A/CN.9/WG.IV/WP.91, tham khảo trực tuyến tại website của UNCITRAL <http://www.uncitral.org/uncitral/en/commission/working_groups/4Electronic_Commerce.html>). Tuy nhiên, CISG không phải là một công cụ pháp lý được thiết kế dành riêng cho thương mại điện tử, và mục tiêu của nó cũng không phải là tăng cường việc sử dụng các giao dịch điện tử: các mục tiêu quan trọng này đòi hỏi một văn bản riêng biệt và chuyên dụng. Hơn nữa, việc sử dụng giao tiếp điện tử trong thương mại quốc tế đặt ra các khó khăn pháp lý không chỉ đối với CISG mà còn đối với tất cả các văn bản được soạn thảo trước khi các phương tiện điện tử được sử dụng rộng rãi. Từ các nhận định trên, và phù hợp với cách tiếp cận của UNCITRAL nhằm xác lập giá trị tương đương giữa văn bản giấy và văn bản điện tử, UNCITRAL đã soạn thảo Công ước Liên hợp quốc về Sử dụng Giao tiếp Điện tử trong Hợp đồng Quốc tế vào năm 2005. Công ước này bổ sung cho CISG, cũng như các điều ước quốc tế khác, chẳng hạn như Công ước về Công nhận và Cho thi hành Phán quyết của Trọng tài nước ngoài năm 1958 (Công ước New York), các khía cạnh liên quan đến giao dịch điện tử. Ngoài ra, nó cũng thực hiện một số chức năng khác, trong đó có việc cung cấp khung pháp lý hiện đại về thương mại điện tử dành cho các Quốc gia chưa có khung pháp lý về vấn đề này. Vì vậy, Brazil nên cân nhắc kỹ lưỡng việc tiếp nhận Công ước này cho các giao dịch thương mại nội địa và quốc tế. Thông tin chi tiết về Công ước này có thể được tham khảo trực tuyến tại website của UNCITRAL <http://www.uncitral.org/uncitral/en/uncitral_texts/electronic_commerce/2005Convention.html>

  1. UNCITRAL có thể thực hiện các hoạt động gì nhằm đảm bảo tính chất quốc tế của CISG theo Điều 7 khi mà CISG đang bị áp dụng và giải thích khác nhau bởi các Tòa án Quốc gia?

UNCITRAL đã xây dựng một hệ thống để thu thập và phổ biến thông tin về các bản án, quyết định của Tòa án và các phán quyết trọng tài liên quan đến việc giải thích các Công ước và Luật mẫu của UNCITRAL. Mục tiêu của hệ thống này là thúc đẩy việc áp dụng và giải thích thống nhất các văn bản của UNCITRAL. Mặc dù các cơ sở dữ liệu khác cũng chứa các án lệ liên quan đến CISG, ưu điểm của hệ thống CLOUT là nó được dịch ra sáu ngôn ngữ chính thức của Liên hợp quốc, từ đó tiếp cận nhiều người đọc hơn. Tuyển tập các án lệ CISG (Digest) cũng được soạn thảo nhằm minh họa các cách giải thích cho từng điều khoản. Tuyển tập các án lệ CISG có thể được tham khảo trực tuyến tại website của UNCITRAL <http://www.uncitral.org/pdf/english/clout/08-51939_Ebook.pdf>.

  1. CISG tiếp nhận các yếu tố từ cả hệ thống dân luật (Civil law) và thông luật (Common law), ông có cho rằng các Tòa án, doanh nghiệp và cộng đồng luật tại Brazil sẽ gặp khó khăn để thích ứng với các quy định của CISG hay không? Ông có thể chia sẻ gì về kinh nghiệm của các Quốc gia khác trong vấn đề này không?

Đối với các điều khoản về nội dung của CISG, chúng tôi hầu như không thấy báo cáo về các khó khăn trong quá trình áp dụng. Ví dụ, Điều 71 CISG về vi phạm trước thời hạn thực hiện nghĩa vụ, tại thời điểm soạn thảo, đã có rất nhiều lo ngại về tính mới của nó so với lý chuyết chung về luật hợp đồng; tuy nhiên, trong thực tiễn, điều khoản này ít được áp dụng và không gây ra vấn đề như dự kiến. Điều này có thể là do luật thương mại quốc tế của các Quốc gia luôn có sự thống nhất nhất định, đôi khi còn được gọi dưới cái tên “luật của thương nhân” (lex mercatoria). Khó khăn thật sự là xây dựng văn hóa giải thích thống nhất CISG, căn cứ vào bản chất và tinh thần của nó, và, dĩ nhiên, phù hợp với Điều 7 CISG. Việc giới học thuật và các đoàn luật sư tại Brazil nhận thức được và ủng hộ nền tảng triết lý này của CISG sẽ đóng góp rất lớn cho việc giải thích thống nhất CISG.

  1. Việc sử dụng CISG là hoàn toàn tự nguyện (các bên có thể thỏa thuận loại trừ các điều khoản của CISG), vậy thì, trên thế giới, liệu CISG có được sử dụng thường xuyên để điều chỉnh các hợp đồng mua bán hàng hóa hay không?

Từng có nhiều nghiên cứu tìm cách xác định mức độ áp dụng CISG trên thực tế. Gần đây nhất là khảo sát của Global Sales Law, trong khuôn khổ dự án của họ (xem thêm: <http://www.globalsaleslaw.org/>). Chúng tôi rất mong được xem kết quả của khảo sát này nhằm cập nhật bức tranh tổng thể về việc sử dụng CISG.

Tuy nhiên, cần nhấn mạnh rằng CISG không phải là công cụ độc quyền để điều chỉnh các hợp đồng mua bán hàng hóa. Nó có thể bị loại trừ theo ý chí của các bên trong hợp đồng và điều này thường xảy ra vì các lý do chính đáng; hơn nữa, CISG có thể được bổ sung bằng các tập quán thương mại và các tập quán này có thể làm thay đổi đáng kể một số quy định của CISG. Nếu các bên trong hợp đồng cho rằng có luật khác (mà không phải là CISG) phù hợp hơn để điều chỉnh hợp đồng của họ thì họ nên tiếp tục lựa chọn luật này. CISG chỉ có tác dụng hỗ trợ trong các trường hợp mà các bên khó hoặc không chọn luật áp dụng, như đã trình bày. Trong các trường hợp như vậy, CISG có thể hỗ trợ cho các doanh nghiệp thiếu sự tư vấn pháp lý hơn là cho các doanh nghiệp được các công ty luật lớn tư vấn. Đây là lý do mà việc phổ biến thông tin về CISG đóng vai trò cực kì quan trọng.


Tác giả: CISG-Brazil

Dịch giả: Lê Trần Đức Huy

Hiệu đính: Nguyễn Thế Đức Tâm

Nguồn: http://cisgw3.law.pace.edu/cisg/biblio/castellani2.html

Công ước Viên cho người Việt Nam: http://www.cisgvn.net/

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *